Γενικό Λύκειο: Ένα σχολείο transit

του Λεωνίδα Καστανά

Κάθε υπουργός Παιδείας που σέβεται τον εαυτό του αλλάζει το εξεταστικό σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ. Με στόχο δήθεν να το κάνει πιο δίκαιο και πιο ορθολογικό. Μετά από κάθε μεταβολή η δευτεροβάθμια εκπαίδευση φθίνει με γρηγορότερους ρυθμούς και οδηγείται στην πλήρη απαξίωση. Τελικά, το μόνο που κάνουν αυτές οι αλλαγές είναι να αναδιανέμουν την φροντιστηριακή πίτα μεταξύ των διαφόρων ειδικοτήτων. Όταν περάσαμε από το σύστημα των Δεσμών στο σύστημα των Κατευθύνσεων χαμένοι βγήκαν οι Χημικοί αφού η τεχνολογική κατεύθυνση που οδηγούσε στα Πολυτεχνεία και τη ΦΜΣ δεν περιελάμβανε Χημεία και κερδισμένοι οι Φυσικοί αφού οι υποψήφιοι για τις Οικονομικές σχολές έπρεπε να εξετάζονται και στη Φυσική Κατεύθυνσης. Με τις αλλαγές του κ. Αρβανιτόπουλου, που συμπλήρωσε ο κ. Μπαλτάς, οι Χημικοί ανέκτησαν ένα μέρος της χαμένης πίτας και μαζί τους κάτι κέρδισαν και οι Βιολόγοι. Οι Πληροφορικάριοι αμύνθηκαν σθεναρά με μικρές απώλειες.

Επί του τύπου, το νέο σύστημα δίνει λιγότερες ευκαιρίες στους μαθητές από το σημερινό. Για παράδειγμα, απαγορεύει στον υποψήφιο των σχολών Πληροφορικής να διεκδικήσει μια θέση στο Μαθηματικό ή το Φυσικό. Βάζει στην ίδια ομάδα τις σχολές Πληροφορικής με αυτές της Οικονομίας, ενώ είναι προφανές ότι επιστημονικά δεν έχουν καμία σχέση. Θα μπορούσαν να κρατήσουν το υπάρχον σύστημα με κάποιες βελτιώσεις. Κατάργηση της αθλιότητας του ΑΟΔΕ, επαναφορά της Χημείας στην Τεχνολογική Κατεύθυνση αλλά και Κοινωνιολογία αντί Φυσικής για τους υποψήφιους των Οικονομικών σχολών. Δηλαδή επαναφορά των Δεσμών.

Η επιλογή των φοιτητών μας είναι μια σοβαρότατη διαδικασία αλλά συνδέεται άμεσα με το είδος και την ποιότητα των σπουδών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Το ερώτημα είναι αν τα παιδιά μας περνάνε ευχάριστα, ωφέλιμα και δημιουργικά τα 6 χρόνια της εφηβείας τους στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αν κάνουν κτήμα τους σημαντικές αξίες όπως η δημοκρατία, η ισονομία, η ανεκτικότητα στο διαφορετικό, η αλληλεγγύη, αν μαθαίνουν να σκέφτονται και να ερευνούν, αν αποκτούν κουλτούρα, γνώσεις, δεξιότητες. Κυρίως, αν έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν τα ταλέντα τους, να αποκτήσουν ψυχική ισορροπία και να βρουν τον προσανατολισμό τους μέσα στο δύσβατο σύγχρονο κόσμο. Το ελληνικό σχολείο, παρ’ όλες τις διακηρύξεις, κάνει πολύ λίγα γι αυτά. Τα παιδιά στο σχολείο, δια νόμου, δεν πράττουν, δεν κατασκευάζουν, δεν ερευνούν, δεν προτείνουν, δεν δοκιμάζουν, δεν καλλιτεχνούν. Μονάχα ακούνε, αν ακούνε πια τίποτα. Ακόμα και η πρόσφατη εισαγωγή των project εκφυλίστηκε πολύ γρήγορα και κατέληξε, όπως ήταν φυσικό, σε ένα τρόπο συμπλήρωσης ωραρίου των εκπαιδευτικών. Το δασκαλοκεντρικό σύστημα διδασκαλίας απλά παραθέτει γνώσεις σε τεράστια έκταση και βάθος, χωρίς καμιά πειραματική εφαρμογή, ιστορική αναφορά ή σύνδεση με την πραγματικότητα. Τα παιδιά καλούνται να γνωρίσουν έναν εικονικό αλλά και ανούσιο γι αυτά κόσμο, πολύ λιγότερο ενδιαφέρον από τον κόσμο των video games. Με τρόπο απόλυτο, βαρετό, θετικιστικό.  Το μόνο κίνητρο  για να τον προσεγγίσουν, έστω επιδερμικά, είναι η απόκτηση του απολυτηρίου του Λυκείου που οδηγεί στο δικαίωμα συμμετοχής στις πανελλαδικές εξετάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ. Αν καταργηθούν δεν θα ξαναδιαβάσει ποτέ και κανείς τίποτα από αυτά που διδάσκονται.

Από την Α έως την Γ Λυκείου οι μαθητές θεωρούνται «υποψήφιοι». Πείθονται ότι για να πετύχουν στη ζωή πρέπει να κάνουν κτήμα τους τις «γνώσεις» που περιλαμβάνει το κάθε «μάθημα», μόνο από αυτά που κάθε φορά απαιτούνται για την εισαγωγή στη σχολή των «ονείρων» τους. Μια σχολή που επιλέγουν με αμφίβολα κριτήρια (οικογένεια, διαφήμιση, μόδες, τύχη) και για την οποία δεν ξέρουν σχεδόν τίποτα. Δεν γνωρίζουν το περιεχόμενο, τις απαιτήσεις, τις προοπτικές αλλά ούτε και τις δικές τους ικανότητες, καθοριστικό για την ολοκλήρωση των σπουδών τους. Οι 180.000 «αιώνιοι φοιτητές»  δείχνουν του λόγου το αληθές. Έτσι, καλοί στην πλειοψηφία τους μαθητές που   γράφουν γύρω στο 17 μπαίνουν στο 4ετούς φοίτησης Φυσικό της Αθήνας που  έχει μέσο χρόνο απόκτησης πτυχίου τα 7,6 έτη, αφού η Φυσική είναι μια πολύ δύσκολη επιστήμη, το συγκεκριμένο τμήμα έχει μεγάλες απαιτήσεις, αλλά δεν οδηγεί σε προσοδοφόρο επάγγελμα. Αντιθέτως, οι φοιτητές της Ιατρικής που έχουν «εθισθεί» στο διάβασμα για να γράψουν 19 στις εισαγωγικές και έχουν ισχυρό επαγγελματικό κίνητρο, τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα, αφού η 6ετής πολύ «σκληρή» Ιατρική της Αθήνας έχει μέσο χρόνο απόκτησης πτυχίου μόνο τα 6,7 χρόνια.

Το όνειρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και μάλιστα των ειδικοτήτων που οδηγούν σε πολύ καλά αμειβόμενα επαγγέλματα δεν αποτελεί μια ιδιαιτερότητα της φυλής. Είναι αποτέλεσμα του παραγωγικού μοντέλου. Σε μια χώρα που όλη η Οικονομία περιστρέφεται γύρω από το πελατειακό κράτος και τον τριτογενή τομέα, είναι φυσικό οι νέοι και οι νέες να αναζητούν ένα πτυχίο ΑΕΙ για να βρουν θέση, είτε στο Δημόσιο, είτε σε μια καλά προστατευμένη συντεχνία. Σε μια χώρα που υστερεί δραματικά σε παραγωγή και εξαγωγές είναι φυσιολογικό η τεχνική εκπαίδευση να είναι τελείως αναξιόπιστη και απαξιωμένη. Η Ελλάδα παράγει μαζικά «επιστήμονες» ενώ έχει ανάγκη επαγγελματίες με δεξιότητες και μεσαία προσόντα για να σύρουν το κάρο της παραγωγικής ανάταξης και  ανάπτυξης. Η πρόσφατη χρεοκοπία και η εκτεταμένη ανεργία οδηγούν στη μετανάστευση του επιστημονικού δυναμικού για την εκπαίδευση του οποίου οι πολίτες της πληρώνουν αδρά. Το γεγονός ότι το κράτος και το πολιτικό σύστημα εμποδίζουν συστηματικά τις επενδύσεις στην παραγωγή εμπορεύσιμων προϊόντων συντηρεί την εκπαιδευτική στρέβλωση και αυτή καθιστά αδύνατη την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Ο ορισμός του φαύλου κύκλου. Η κακή εκπαίδευση είναι άμεσο αποτέλεσμα των πολιτικών μας επιλογών.

Η δευτεροβάθμια εκπαιδευτική βαθμίδα δεν μπορεί να ικανοποιήσει το όνειρο που η ίδια η δομή της κοινωνίας εγκιβωτίζει στα μυαλά και στις ψυχές των παιδιών μας. Αντιθέτως λειτουργεί σαν μια καλοστημένη παγίδα. Με χρόνο διδασκαλίας 160-180 ημέρες το χρόνο αδυνατεί να τους διδάξει επαρκώς τα μύρια όσα ορίζουν τα αναλυτικά προγράμματα. Με διδάσκοντες επιλεγμένους κυρίως μέσω επετηρίδας, χωρίς ουσιαστική επιμόρφωση, χωρίς ικανοποιητικούς μισθούς και κυρίως χωρίς κανένα έλεγχο και αξιολόγηση, το Λύκειο αδυνατεί να επιτελέσει στοιχειωδώς το ρόλο του. Επειδή έχει συνείδηση της ανεπάρκειάς του κατήργησε και την εσωτερική αξιολόγηση των μαθητών του. Κανείς και καμιά δεν μένουν στην ίδια τάξη, ελάχιστοι μένουν μετεξεταστέοι, οι βαθμοί μπαίνουν με «κοινωνικά κριτήρια», για να είναι τα παιδιά του λαού ικανοποιημένα. Στα πλαίσια αυτά καταργήθηκε και η Τράπεζα Θεμάτων αλλά και η συμμετοχή του Λυκείου στο βαθμό πρόσβασης στα ΑΕΙ που έκαναν τις εξετάσεις πιο απαιτητικές και έδιναν ένα κάποιο περιεχόμενο στις σπουδές. Το Λύκειο κρατάει για τον εαυτό του το ρόλο του σχολείου - τράνζιτ,  όπου οι μαθητές περνούν και φεύγουν χωρίς καμιά αξιολόγηση.  Τα μόνα που δεν συζητιούνται μέσα στο σχολείο είναι η ποιότητα της διδασκαλίας και το εκπαιδευτικό αποτέλεσμα. 

Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, ο μαθητής βιώνει και δικαίως, ότι οι 7 ώρες που περνάει κάθε μέρα μέσα στην τάξη είναι ώρες χαμένες από τη ζωή του. Το κλίμα είναι αφόρητα βαρετό αφού δεν συμμετέχει οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία. Συνήθως, βαριεστημένοι δάσκαλοι τον βομβαρδίζουν συνοπτικά με τσιτάτα, τύπους, τεχνικές, ή και ανέκδοτα. Ωφέλιμο αποτέλεσμα δεν υπάρχει. Στο Λύκειο δεν μπορεί να λειτουργήσει ούτε το δίπολο εξουσιαστή - εξουσιαζόμενου, αφού απουσιάζουν οι σχέσεις. Το σχολείο μετατρέπεται σε  πραγματικό βασανιστήριο χωρίς βασανιστές από το οποίο όλοι, δάσκαλοι και μαθητές, θέλουν να την κοπανήσουν. Γι αυτό και όλοι ψάχνουν την αφορμή για να μην γίνει μάθημα. H κατάληψη δεν είναι πράξη πολιτικής διαμαρτυρίας. Είναι ευκαιρία για φθινοπωρινές διακοπές, κοπάνα χωρίς απουσία υπό την αιγίδα του κράτους. Είναι όμως το αποτέλεσμα των πολιτικών που ασκήθηκαν στο χώρο της Παιδείας.

Το φροντιστήριο, δηλαδή η παράλληλη διδασκαλία, αποτελεί μονόδρομο για την όποια επιτυχία. Εκεί ο χρόνος επαρκεί, ο δάσκαλος είναι επαγγελματίας και αξιολογημένος εκ του αποτελέσματος, το μάθημα γίνεται πάντοτε, έστω και δασκαλοκεντρικά, αλλά αποκλειστικά με στόχο την επιτυχία. Και τα καταφέρνει. Ούτε εκεί μαθαίνουν σε βάθος τα αντικείμενα, αλλά τουλάχιστον μαθαίνουν να διαχειρίζονται όλα αυτά που θα τους ζητηθούν ώστε να αντεπεξέλθουν στις εξετάσεις. Αυτός ο ανώφελος και χρονοβόρος δυϊσμός, μαζί με όλες τις δυσκολίες της εφηβείας, τις προσδοκίες και τις αγωνίες επιδρούν αρνητικά στον ψυχισμό τους.  Γι αυτό και τελικά λίγοι μαθαίνουν συνήθως λίγα και εν πολλοίς άχρηστα πράγματα για το μέλλον. Με το που τελειώνουν οι εξετάσεις τα περισσότερα παιδιά κάνουν delete στις «γνώσεις» του Λυκείου. Στη σχολή που μπαίνουν αρχίζουν σχεδόν από την αρχή. Έχουν απλά κρατήσει μέσα τους τα στοιχειώδη. Γι αυτό έχει τεράστια σημασία να τα έχουν μάθει σωστά. Η δουλειά στο Γυμνάσιο και την Α Λυκείου είναι καθοριστική. Αλλά στις τάξεις αυτές το ελληνικό δημόσιο σχολείο είναι τελείως ανεπαρκές. Γιατί και εκεί θέλει να τους τα μάθει όλα σε παράλογο βάθος και έκταση με ανεκπαίδευτους για τις τάξεις αυτές δασκάλους με αποτέλεσμα οι περισσότεροι να μη μαθαίνουν ούτε ανάγνωση, ούτε γραφή, ούτε τις 4 πράξεις. Οι τραγικές επιδόσεις στο σύστημα PISA το μαρτυρούν. Γι αυτό και οι κρατούντες το απαξιώνουν συστηματικά.    

Ένα τέτοιο Λύκειο δεν μπορεί να αποτελέσει αυτόνομη εκπαιδευτική βαθμίδα, γιατί απλά δεν είναι καν εκπαιδευτική βαθμίδα, στην ουσία «δεν υπάρχει», που λένε και τα παιδιά. Δεν έχει σώμα, δεν έχει ιδεολογία, δεν έχει αποστολή, δεν έχει τρόπο. Δεν έχει μέτρηση. Δίνει μόνο αναξιόπιστα απολυτήρια, από Λίαν Καλώς και πάνω. Δεν εκπαιδεύει, δεν θεραπεύει, δεν κοινωνικοποιεί, τελικά δεν αγαπά. Γι’ αυτό και είναι ευάλωτο στον τραμπουκισμό, τον ολοκληρωτισμό, τον οπαδισμό και τις ψυχότροπες ουσίες. Σε πράγματα για τα οποία, συνήθως, αποφεύγουμε να μιλάμε. Είναι κλειστό στους μαθητές και ανοικτό μόνο στους δασκάλους  αφού μέσω αυτού βγάζουν έναν συνήθως χαλαρό  και γλίσχρο επιούσιο, δίνοντας λόγο μόνο στη συνείδησή τους. Ένα σχολείο-τράνζιτ. Άρα, η όποια αλλαγή στο εξεταστικό είναι άνευ περιεχομένου, αφού δεν προσβάλει τον πυρήνα της ιδεολογίας της εκπαίδευσης.  Με κάθε σύστημα θα επιλέγονται όσοι και όσες έχουν αποστηθίσει, σε ανάλογο βαθμό, ανούσιες τεχνικές και πληροφορίες και θα κατανέμονται σε σχολές αμφιβόλου ποιότητας, με αβέβαιο μέλλον.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι έτσι ή αλλιώς τα παιδιά μας κάνουν τελικά αυτό που μπορούν με βάση την ταξική τους καταγωγή, το οικογενειακό τους περιβάλλον, τις φυσικές τους ικανότητες και το βαθμό προσήλωσης στο στόχο τους. Ο γιος και η κόρη των εύπορων γονέων θα κάνει καλύτερα και ακριβότερα ιδιαίτερα, θα πάει ενδεχομένως σε ένα αξιοπρεπές ιδιωτικό σχολείο και θα αυξήσει τις πιθανότητες να μπει στην Ιατρική, τη Νομική ή το Πολυτεχνείο. Γι αυτές τις σχολές  γίνονται οι εξετάσεις. Τα θέματα στα Μαθηματικά και τη Φυσική, στα πιο δύσκολα δηλαδή μαθήματα, φροντίζουν να δικαιώσουν ακριβώς αυτούς. Δηλαδή, τους καλύτερα φροντιστηριακά εκπαιδευμένους. Κάποιοι από τους «επιτυχόντες» θα είναι και οι εξυπνότεροι ή οι ικανότεροι, ώστε να στελεχώσουν τις ελίτ του μέλλοντος. Γι αυτό εξάλλου  και η νέα διακυβέρνηση φρόντισε να χαλάσει τα δημόσια Πρότυπα Πειραματικά Σχολεία. Ίσως για να μην αλλοιωθούν οι ταξικές ανισότητες.      

ΥΓ. Μια πρόταση ενός άλλου Λυκείου σε ένα επόμενο άρθρο.

Η πρόταση για το Νέο Λύκειο

1.Η πρόταση για το Νέο ΛύκειοΕισαγωγή

Η πρόταση που ακολουθεί αναφέρεται στην οργάνωση των 3 τάξεων του Λυκείου και κατατίθεται ως  ένα βήμα για τη συνολική αναμόρφωση της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο τελικός στόχος δεν είναι μόνο η αναμόρφωση του αναλυτικού προγράμματος του Λυκείου, αλλά και η διοικητική ανασυγκρότηση των σχολικών μονάδων, ο τρόπος λήψης αποφάσεων, η διασύνδεση Δημοτικού Γυμνασίου και Λυκείου ακόμα και με τη δημιουργία ενιαίων σχολικών μονάδων κλπ. 

Το Λύκειο που θέλουμε να δημιουργήσουμε είναι:

•       Σύγχρονο: εμπλουτίζει τη διδασκόμενη ύλη διαρκώς, τα θέματα και τα αντικείμενα παραπέμπουν στο σύγχρονο κόσμο, η διδακτική διαδικασία προσιδιάζει στον τρόπο που λειτουργούν και σκέφτονται τα σημερινά παιδιά.

•       Αυτοτελές και αυτόνομο: είναι αυτοτελής εκπαιδευτική βαθμίδα, καθορίζει τη διδασκόμενη ύλη με βάση τη στοχοθεσία που η κοινωνία θέτει για τη βαθμίδα αυτή και όχι επιδιώκοντας να ικανοποιήσει τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας επιλογής για τα πανεπιστήμια, η ολοκλήρωση των σπουδών σε αυτό πιστοποιείται με το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο είναι και ο μόνος τίτλος που εκδίδει το Λύκειο. Δεν υπάρχει ούτε βαθμός πρόσβασης, ούτε μηχανογραφικό, ούτε τίποτα που να “παράγει θόρυβο” στη λειτουργία του Λυκείου ως βαθμίδα εκπαίδευσης και μηχανισμό παραγωγής ακαδημαϊκών πολιτών.

•       Αξιόπιστο: οι εξετάσεις για το Απολυτήριο διενεργούνται ενδοσχολικά αλλά με μηχανισμό σαν αυτόν των πανελλαδικών εξετάσεων. Όλα τα θέματα  προέρχονται από Τράπεζα Θεμάτων και παράγονται με αυτόματο τρόπο και σταθμισμένη δυσκολία, όπως συμβαίνει με το Γαλλικό bac. Με την προϋπόθεση της αξιοπιστίας αποκτά εκ νέου νόημα ο βαθμός του απολυτηρίου. Θα υπάρχει νομική πρόβλεψη ότι τα Ελληνικά Πανεπιστήμια, πέρα από όποια επί πλέον κριτήρια θέσουν τα ίδια για την επιλογή μαθητών, θα υποχρεούνται να παίρνουν υπόψη τους και το βαθμό στο Εθνικό Απολυτήριο. Αυτό επίσης θα πρέπει ν’αποτελεί και το βασικό κριτήριο αξιολόγησης μαθητών και μαθητριών που καταφεύγουν σε ξένα πανεπιστήμια ή σε κολέγια για τη συνέχιση των σπουδών τους.

•       Φιλικό προς τον μαθητή και τη μαθήτρια: θα δίνει τη δυνατότητα επιλογών μαθημάτων και επιπέδου μαθήματος, θα επιτρέπει τη διαμόρφωση του προγράμματος φοίτησης με βάση τους στόχους και τις κλίσεις του μαθητή και της μαθήτριας, θα υπηρετεί την κοινωνική απαίτηση για παραγωγή ακαδημαϊκών πολιτών με σφαιρική πνευματική ανάπτυξη, θα εστιάζεται στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και την καλλιέργεια της φιλομάθειας και όχι στον εγκυκλοπαιδισμό και στην μηχανιστική μετάδοση πληροφοριών και γνώσεων, θα προωθεί την εξωστρέφεια αφού θα ζητείται από τον/τη μαθητή/τρια να συμμετέχει σε δραστηριότητες εκτός σχολείου, θα προβλέπει την παραγωγή εργασιών σε θέματα που θα επιλέγουν τα ίδια τα παιδιά.

2.Διάρθρωση

Η προτεινόμενη διάρθρωση του Λυκείου είναι άλλη για την Α Λυκείου και άλλη για την Β και τη Γ.

Α Λυκείου

Η Α Λυκείου αποτελεί μία φυσική προέκταση του Γυμνασίου. Το αναλυτικό πρόγραμμα έχει τον χαρακτήρα της προετοιμασίας των μαθητών για να αντιμετωπίσουν τις επόμενες 2 χρονιές, όπου η εξειδίκευση θα είναι μεγαλύτερη. Τα βασικά μαθήματα τα οποία αργότερα θα αποτελέσουν τη ραχοκοκκαλιά κάθε κατεύθυνσης, διδάσκονται σε όλους τους μαθητές, παραμένει το project αλλά σε πιο αυστηρό πλαίσιο (συγκεκριμένες θεματικές, φάκελος για κάθε θέμα με αναλυτική βιβλιογραφία και υλικό, πλαίσιο αξιολόγησής του, εργασίες ατομικές και όχι ομαδικές κλπ), εισάγονται 2 ή 3 μαθήματα επιλογής τα οποία οι μαθητές επιλέγουν από ενότητες μαθημάτων.

1.  Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: περιλαμβάνει τόσο στοιχεία της διδασκαλίας της Αρχαίας Ελληνικής όσο και αρχαίο Ελληνικό κείμενο. Ως περιεχόμενο προτείνεται ένα σημαντικό πολιτικό ή ιστορικό κείμενο και ένα λογοτεχνικό έργο (τραγωδία ή κωμωδία)

2.  Νεοελληνική Γραμματεία: Περιλαμβάνει τόσο τη γλωσσική διδασκαλία και την παραγωγή γραπτού λόγου, όσο και τη Λογοτεχνία.

3.  Μαθηματικά ( Άλγεβρα και Γεωμετρία ως ενιαίο μάθημα)

4.  Πληροφορική: διδάσκεται η επιστήμη της πληροφορικής (αλγοριθμικός τρόπος σκέψης και επίλυση προβλημάτων)

5.  Φυσικές Επιστήμες: Διδάσκεται ένα ενοποιημένο πρόγραμμα Φυσικής και Χημείας διάρκειας 4 ωρών το οποίο περιλαμβάνει βασική μηχανική Στατικό και δυναμικό ηλεκτρισμό και ηλεκτρομαγνητισμό και από Χημεία περιλαμβάνει βασικές γνώσεις ανόργανης και εισαγωγή στην Οργανική.

6.  Ιστορία: θεματική προσέγγιση, περίοδοι και εμβληματικά γεγονότα (πολιτική, κοινωνική, οικονομική ιστορία)

7.  Πολιτική Επιστήμη - Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή: θέματα οργάνωσης κοινωνίας, λειτουργίας θεσμών, οργάνωσης πολιτών κλπ.

8.  Αγγλικά

9.  Δεύτερη Ξένη Γλώσσα

10.                  Φυσική Αγωγή

11.                   Ομάδα υποχρεωτικών κατ’ επιλογήν μαθημάτων

12.                  Project

Στα αναλυτικά προγράμματα αυτών των μαθημάτων συμπεριλαμβάνονται ειδικά θέματα με έντονη την εγκυκλοπαιδική διάσταση, τα οποία εξετάζονται κυρίως με δοκίμια και συνθετικές εργασίες. Τα γνωστικά αντικείμενα που θα παρέχονται θα είναι πολλά αλλά σε κάθε σχολείο θα παρέχονται τουλάχιστον τόσα ώστε να μπορούν να μοιραστούν οι μαθητές ανά τμήμα. Ενδεικτικά θέματα είναι: Αστρονομία, περιβαλλοντικά προβλήματα, ανθρώπινα δικαιώματα, οι μεγάλες επαναστάσεις, βασικές αρχές της φιλοσοφίας, ιστορία της τέχνης, ιστορία των θρησκειών, τεχνολογία. εργαστηριακά θέματα φυσικών επιστημών, μαθηματικά παράδοξα, αλλά και θέματα που απασχολούν τις τοπικές κοινωνίες.

Για κάθε μάθημα δεν θα παραχθεί βιβλίο αλλά εκπαιδευτικό πακέτο που θα παρέχεται ψηφιακά. Οι διάφορες ειδικότητες εκπαιδευτικών θα μπορούν να αποκτήσουν δικαίωμα να διδάσκουν γνωστικά αντικείμενα μετά από επιμόρφωση.

Β και Γ Λυκείου, ενιαίος κύκλος διετών σπουδών

Τα μαθήματα που θα διδάσκονται αλλά και οι υπόλοιπες δραστηριότητες στις οποίες πρέπει να ανταποκριθεί ο μαθητής, συνδέονται όχι μόνο με συγκεκριμένα γνωστικά αντικείμενα και με ένα σώμα γνώσεων που καθορίζεται από τα αναλυτικά προγράμματα, αλλά και με ένα σύνολο δεξιοτήτων - (competencies),  τις οποίες και η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ως στόχο για τους ακαδημαϊκούς πολίτες.

•       Στις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου οι μαθητές επιλέγουν την κατεύθυνση σπουδών που επιθυμούν ν’ ακολουθήσουν. Η επιλογή κατεύθυνσης καθορίζει τη διάρθρωση του προγράμματος που θα παρακολουθήσει ο μαθητής καθώς και τις πανεπιστημιακές σχολές στις οποίες μπορεί να φοιτήσει.

•       Οι μαθητές θα παρακολουθούν 6 συνολικά μαθήματα των οποίων το πρόγραμμα θα εξελίσσεται ενιαία  κατά τα τελευταία δύο χρόνια  του Λυκείου. Το εβδομαδιαίο πρόγραμμα θα έχει διάρκεια 33 ώρες στις οποίες συμπεριλαμβάνονται όλες οι υποχρεώσεις των μαθητών και μαθητριών και όχι μόνο η διδασκαλία των 6 μαθημάτων (και το μάθημα φυσικής αγωγής). Οι μαθητές και οι μαθήτριες που λόγω της επιθυμίας τους να σπουδάσουν σε συγκεκριμένες σχολές θα πρέπει να παρακολουθήσουν και να προετοιμάσουν και ένα επί πλέον μάθημα, θα έχουν πρόγραμμα 34 ωρών.

•       Όλοι οι μαθητές και οι μαθήτριες του Λυκείου θα συμμετέχουν σε πρόγραμμα Φυσικής Αγωγής διάρκειας 3 ωρών την εβδομάδα το οποίο θα γίνεται σε χώρο με αθλητικές εγκαταστάσεις και όχι στην αυλή του σχολείου αν αυτή δεν προσφέρει τις κατάλληλες υποδομές.

•       Στη Β οι μαθητές και οι μαθήτριες θα έχουν υποχρέωση να συμμετέχουν σε ένα πρόγραμμα διασύνδεσης του σχολείου με την τοπική και την ευρύτερη κοινωνία το οποίο θα συντονίζεται από το σχολείο σε συνεργασία με τον Δήμο. Στο πλαίσιο του προγράμματος κάθε μαθητής θα πρέπει να εργαστεί σε κάποια εταιρία για μερικές ημέρες, να συμμετέχει σε μία κοινωφελή δράση μέσα στον Δήμο που ανήκει το σχολείο, να προσφέρει κάποιου είδους εργασία μέσα στο σχολείο κλπ.

Τα μαθήματα που θα παρακολουθούν οι μαθητές και οι μαθήτριες μπορούν να χωριστούν στις εξής κατηγορίες:

             2 υποχρεωτικά, κοινά για όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες , όποια κατεύθυνση και αν έχουν επιλέξει

             3 μαθήματα τα οποία αποτελούν την ομάδα της κατεύθυνσης

             1 μάθημα το οποίο επιλέγεται από μία ομάδα μαθημάτων, η οποία εξαρτάται από την κατεύθυνση που έχει επιλέξει ο μαθητής. Το μάθημα αυτό επιλέγεται ώστε να εξισορροπείται η μονομέρεια που προκύπτει από την επιλογή της ομάδας των μαθημάτων της κατεύθυνσης.

Α. Ομάδα Κοινών Υποχρεωτικών Μαθημάτων

Ι. Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία (1ο)

Το μάθημα θα περιλαμβάνει σύγχρονη λογοτεχνία, ποίηση, θέατρο, δοκίμιο και  παραγωγή γραπτού λόγου. Η θεματογραφία θα είναι σύγχρονη και συνδεδεμένη και με άλλα γνωστικά αντικείμενα όπως τα πολιτικά δικαιώματα, η ιστορία, η επιστήμη, η οικολογία κλπ.

ΙΙ. Αγγλικά.(2ο)

Το μάθημα δεν θα έχει καμία σχέση με τη φροντιστηριακή διδασκαλία των Αγγλικών ως ξένη γλώσσα η οποία οδηγεί αποκλειστικά σε κάποιο πτυχίο πιστοποίησης, αλλά θα εστιάζεται στην πολιτιστική διάσταση της γλώσσας: λογοτεχνία, δοκίμιο, θέατρο, εφημερίδες και περιοδικά, θέματα σχετικά με άλλα γνωστικά αντικείμενα που θα συμπεριλαμβάνονται στο αναλυτικό πρόγραμμα. Μεγάλο μέρος του αναλυτικού προγράμματος θα συνδέεται με θέματα Δυτικού Πολιτισμού, Πολιτικών Δικαιωμάτων, Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, Περιβαλλοντικής Προστασίας κλπ

Θα παρέχεται σε ένα γλωσσικό επίπεδο Β2 στη Β Λυκείου και θα καταλήγει σε ένα επίπεδο Γ1 στη Γ Λυκείου. Μάλιστα θα μπορούσε να θεσπιστεί ότι αν  ο βαθμός στο Εθνικό Απολυτήριο ξεπερνάει μία τιμή (60% για παράδειγμα) ο μαθητής να παίρνει αυτομάτως πιστοποιητικό γλωσσομάθειας Γ1. Με βάση και τα χαρακτηριστικά των πιλοτικών προγραμμάτων σπουδών που ήδη τρέχουν στα σχολεία, θα υπάρχει η δυνατότητα επιλογής αναλυτικού περιεχομένου  του μαθήματος από τους εκπαιδευτικούς με βάση τα ειδικά ενδιαφέροντα του μαθητή, ενώ οι εξετάσεις για το εθνικό απολυτήριο δεν θα έχουν να κάνουν με τυπικές γνώσεις αλλά με τη λειτουργική χρήση της γλώσσας.

Β. Ομάδα Μαθημάτων Κατεύθυνσης

1η κατεύθυνση: Θετικές - Τεχνολογικές Επιστήμες, Επιστήμες Υγείας και Οικονομία .

Τα μαθήματα που θα παρακολουθούν οι μαθητές είναι Μαθηματικά(3ο) και Φυσικές Επιστήμες(4ο). Το τελευταίο έχει και εκτεταμένο εργαστηριακό μέρος. Ως πέμπτο υποχρεωτικό κατ’ επιλογήν μάθημα προσφέρονται η Βιολογία, η Πληροφορική και η Πολιτική Οικονομία. Το μάθημα της πληροφορικής θα το παρακολουθούν  μαθητές που επιθυμούν να σπουδάσουν στις Πολυτεχνικές και Φυσικομαθηματικές Σχολές και τις Σχολές Πληροφορικής και θα σχετίζεται με την παραγωγή κώδικα, τη δημιουργία αλγορίθμων  και την εκμάθηση συγκεκριμένων γλωσσών προγραμματισμού. Το μάθημα θα έχει ισχυρό εργαστηριακό χαρακτήρα. Έντονα εργαστηριακό χαρακτήρα θα έχει και το μάθημα της Βιολογίας το οποίο θα παρακολουθούν οι μαθητές, οι οποίοι επιθυμούν να σπουδάσουν στην Ιατρική και τις άλλες σχολές των Επιστημών Υγείας.  Την Πολιτική Οικονομία επιλέγουν μαθητές που επιθυμούν να σπουδάσουν οικονομικές επιστήμες.

2η κατεύθυνση: Κοινωνικές - Ανθρωπιστικές  Επιστήμες και Οικονομία.

      Τα μαθήματα που θα παρακολουθούν οι μαθητές είναι Αρχαία Ελληνικά ή Μαθηματικά, Φιλοσοφία ή Πολιτική Οικονομία και Ιστορία, ανάλογα με την κατεύθυνση σπουδών που πρόκειται να ακολουθήσουν. Στην περίπτωση της επιλογής των κλασικών σπουδών επιλέγουν Αρχαία Ελληνικά (3^ο) και Φιλοσοφία (4^ο), ενώ στην περίπτωση επιλογής των οικονομικών σπουδών και σπουδών διοίκησης επιλέγουν Μαθηματικά (3^ο) και Πολιτική Οικονομία (4^ο).

Η δυνατότητα πρόσβασης σε οικονομικές σπουδές ή σπουδές διοίκησης εξασφαλίζεται και από τις δύο κατευθύνσεις με την ανάλογη επιλογή μαθημάτων.

Γ. Επιλεγόμενο Μάθημα.

Το έκτο (6^ο) μάθημα που θα παρακολουθούν οι μαθητές θα είναι επιλεγόμενο μεν, αλλά από ομάδα μαθημάτων που θα είναι διαφορετική για κάθε κατεύθυνση. Η γενική ιδέα είναι ότι με το μάθημα αυτό θα αντισταθμίζεται η μονομέρεια που προκαλείται από την επιλογή μαθημάτων κατεύθυνσης για τα δύο τελευταία χρόνια του Λυκείου. Έτσι, δεν θα είναι δυνατόν ένας έφηβος που θα αποφοιτήσει από το Γενικό Λύκειο, να αποκοπεί από τα Μαθηματικά ή από τα αντικείμενα  των Ανθρωπιστικών Επιστημών κατά τα δύο τελευταία και πλέον ώριμα χρόνια της εκπαίδευσής του. Οι ομάδες των επιλεγόμενων κατά κατεύθυνση έχουν ως εξής:

Για την 1η κατεύθυνση: Θέματα Νεώτερης Παγκόσμιας Ιστορίας (μεγάλη βαρύτητα σε θέματα πολιτειότητας όπως ιστορία των μεγάλων οργανισμών, ιστορία συνταγμάτων, κινημάτων, επαναστάσεων με στόχο να αναδειχθούν όλα αυτά που θα καλλιεργήσουν στους νέους ανθρώπους τη στάση του ΠΟΛΙΤΗ), Φιλοσοφία (εισαγωγή στη Φιλοσοφία και μελέτη επιλεγμένων φιλοσοφικών κειμένων).

Για τη 2η Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη μαθηματική Σκέψη, οι Φυσικές Επιστήμες στην καθημερινή ζωή (σύνθετο πρόγραμμα με όλα τα γνωστικά αντικείμενα και επιλογή με βάση τη συνθετότητα, το ενδιαφέρον).

Δ Ειδικά μαθήματα

Στην ομάδα αυτή ανήκουν κάποια μαθήματα τα οποία οι μαθητές και οι μαθήτριες θα υποχρεωθούν να παρακολουθήσουν προκειμένου να φοιτήσουν σε συγκεκριμένες σχολές. Στην ουσία είναι μαθήματα εκτός Εθνικού Απολυτηρίου, αλλά επειδή θα υπάρχουν Πανεπιστημιακές Σχολές που θα τα απαιτούν, θα πρέπει να παρασχεθεί η δυνατότητα στους μαθητές να τα παρακολουθήσουν εντός σχολείου. Τέτοια μαθήματα θα είναι η δεύτερη ξένη γλώσσα για τα αντίστοιχα τμήματα ξενόγλωσσων  φιλολογιών, τα σχέδια (γραμμικό και ελεύθερο) για την Αρχιτεκτονική και τις αντίστοιχες σχολές των ΤΕΙ, τα ειδικά μαθήματα μουσικής, η  κλπ.

Τα μαθήματα αυτά θα προσφέρονται μετά το σχόλασμα του κανονικού προγράμματος σε κάποια από τα σχολεία κάθε ομάδας σχολείων με τη λογική να παρέχεται η δυνατότητα στους μαθητές  να τα παρακολουθήσουν αλλά στην πράξη εκτός σχολικού ωραρίου. Έτσι θα απαλλαγούμε από το πρόβλημα του τι θα κάνουν οι μαθητές που δεν θέλουν να παρακολουθήσουν κάποιο από αυτά.

3. Απόκτηση Απολυτηρίου.

Οι μαθητές αποκτούν απολυτήριο Λυκείου (bacalaureat) μετά από γραπτές μόνο εξετάσεις τις οποίες δίνουν στο τέλος της τρίτης Λυκείου. Για τον τελικό βαθμό κάθε μαθήματος συνυπολογίζεται και ο προφορικό βαθμός του μαθήματος αφού προσαρμοστεί κατά μέγιστο στο +2 και με μία σχέση 3:1 (ο τελικός βαθμός προκύπτει ως το 1/4 του το αθροίσματος  του προφορικού και του τριπλάσιου του γραπτού).

Η ύλη είναι αυτή της τελευταίας τάξης του Λυκείου, αλλά θεωρείται ότι ο μαθητής γνωρίζει και αυτά που διδάχτηκε κατά τη Β Λυκείου ή ακόμα και στην Α Λυκείου (δηλαδή δε θα ζητηθεί η περιγραφή ενός φαινομένου που διδάχτηκε στη Β Λυκείου, αλλά οι τύποι και τα μεγέθη που διδάχτηκε θεωρούνται γνωστά και μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε κάποια άσκηση του διαγωνίσματος Φυσικών Επιστημών).

Τα θέματα ορίζονται είτε με διαδικασία ίδια με τις πανελλήνιες, είτε είναι διαφορετικά για κάθε Λύκειο, αλλά θα προέρχονται από μία κοινή βάση θεμάτων, θα επιλέγονται τυχαία με χρήση αλγορίθμων και θα έχουν  σταθμισμένη δυσκολία. (όπως τα θέματα του SAT, GCE, GMAT κλπ)

Στη Β Λυκείου οι εξετάσεις θα είναι ενδοσχολικές, θα έχουν χαρακτήρα προετοιμασίας των μαθητών για τις τελικές εξετάσεις, ενώ θα οδηγούν και στην απόρριψη κάποιου μαθητή που έχει ιδιαίτερα κακά αποτελέσματα και ο οποίος δε θα συνεχίσει στη Γ Λυκείου. Δεν υπάρχουν μετεξεταστέοι. 

4. Επιλογή από τα Πανεπιστήμια.

Το λύκειο αυτονομείται πλήρως από τη διαδικασία επιλογής.  Αυτό σημαίνει ότι ο τίτλος σπουδών που έχει πάρει ο μαθητής πιστοποιεί την επίδοσή του στη συγκεκριμένη βαθμίδα και με αυτόν τον τίτλο αναζητά το μέλλον του είτε στην εκπαίδευση είτε στην αγορά εργασίας.

Τα Πανεπιστήμια προκηρύσσουν τις θέσεις για τους πρωτοετείς και για την επιλογή χρησιμοποιούν το βαθμό που πέτυχαν οι υποψήφιοι κατά την απόκτηση του Απολυτηρίου. Κάποιο πανεπιστήμιο μπορεί να ορίσει 1 ή 2 μαθήματα από αυτά που υπάρχουν στο απολυτήριο ως μάθημα βαρύτητας, οπότε θα προσμετρά τον βαθμό των μαθημάτων αυτών πολλαπλασιασμένο με ένα συντελεστή.

5. Ωράριο κατά τάξη

Α Τάξη

Μάθημα	Ώρες Εβδομαδιαίως	Παρατηρήσεις
Αρχ. Ελλ.Γλώσσα και Γραμματεία	3	H 1 ωρα θα είναι γραμματεία και οι 2 γλώσσα
Νεοελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	4	Οι 2 λογοτεχνία και οι 2 έκθεση και γλώσσα
Μαθηματικά	4
Πληροφορική	2
Φυσικές Επιστήμες	4	Ενιαίο πρόγραμμα Φυσική Χημεία Βιολογία
Ιστορία	2	Ενιαίο πρόγραμμα που θα είναι 3+1 και μετά 2+2
Πολιτική Επιστήμη - Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή	2
Θρησκευτικά	2	Αναλυτικό πρόγραμμα προσανατολισμένο στην ιστορία των θρησκειών
Αγγλικά	3
Φυσική Αγωγή	3
Επιλογή 1	2	Σε αυτή συμπεριλαμβάνεται και η Β ξένη γλώσσα
Project	2	Είναι ενισχυτικό του μαθήματος πάνω στο οποίο ειναι το θέμα του project
ΣΥΝΟΛΟ	33

Β’ & Γ’ Λυκείου

	Μάθημα	Ώρες	Παρατηρήσεις
Κοινά υποχρεωτικά μαθήματα	Νεοελληνική Γλώσσα και Γραμματεία	6	Το περιεχόμενο και των δύο μαθημάτων θα συνδέεται με δυτικό πολιτισμό, οικολογία και περιβάλλον πολιτικά δικαιώματα κλπ
	Αγγλικά	4
	Φυσική Αγωγή	3
	Project	2	Ερωτηματικό αν θα μετράει στη Γ’ Λυκείου
1η κατεύθυνση: Θετικές - Τεχνολογικές Επιστήμες, Επιστήμες Υγείας και Οικονομία
	Μαθηματικά	6
	Φυσικές Επιστήμες	6
Υποχρεωτικό κατ΄επιλογήν	1.Πληροφορική 2. Βιολογία 3. Πολιτική Οικονομία	3 3 3	Θετικές – Τεχνολογικές Επιστήμες Επιστήμες Υγείας & Βιολογία Οικονομικές Επιστήμες
2η κατεύθυνση: Κοινωνικές - Ανθρωπιστικές  Επιστήμες και Οικονομία.
	Ιστορία	6
Α)Υποχρεωτικό κατ΄επιλογήν	1. Αρχαία Ελληνικά 2. Μαθηματικά	6 6	Κοινωνικές – Ανθρωπιστικές Επιστήμες Οικονομικές Επιστήμες & Επιστήμες Διοίκησης
Β)Υποχρεωτικό κατ΄επιλογήν	1 Φιλοσοφία 2 Πολιτική Οικονομία	3 3	Κοινωνικές – Ανθρωπιστικές Επιστήμες Οικονομικές Επιστήμες & Επιστήμες Διοίκησης
Κατ’ επιλογήν Μάθημα
Για την 1η κατεύθυνση	1.Θέματα Νεώτερης & Σύγχρονης Ιστορίας 2.Εισαγωγή στη Φιλοσοφία	3 3
Για τη 2η κατεύθυνση	1.Εφαρμοσμένη μαθηματική Σκέψη 2.Οι φυσικές επιστήμες στην καθημερινή ζωή	3 3